Kambiyo Senedi Nedir?

Belirli bir miktarın ödenmesini içeren ve belirli bir tarihte veya ödeme koşullarında tahsil edilebilen bir ödeme emri belgesidir. Genellikle ticari işlemlerde, kambiyo senetleri kullanılmakta olup, bir borçlunun bir alacaklıya olan ödeme yükümlülüğünü temsil eder.

Kambiyo senedi kavramı, sadece üç kıymetli evrak tipini kapsamaktadır. Bunlar; Çek, Bono ve Poliçe'dir.

Çek, bir bankaya hitaben yazılmış, çek üzerinde belirtilen tutarın, belirtilen tarihte, ismi/unvanı belirtilen kişiye ödeme yapılmasını isteyen emirdir. Çekler genellikle ticaret hayatında kullanılan kıymetli evraklardır.

Kambiyo senetlerinden poliçe ve çek, muhatap-keşideci-lehtardan oluşan üçlü bir ilişkiden doğmaktadır. Keşideci (çeki düzenleyen kişi), lehdar (hamili) (ödeme yapılacak kişi), muhatap (banka-çeki ödeyecek Kurum).

Poliçede üçlü ilişki keşideci, muhattap ve lehtar arasında kurulur. Keşideci muhattaba, lehtara ödeme yapması için emir verir. Muhattap bu ödeme emrini kabul ettiğinde ödeme yükümlülüğü doğar. Lehtar bu ödemeyi tahsil etme hakkına sahiptir. Poliçeler genellikle ticaret hayatında kullanılan, belirli tarihte ve belirli tutarın ödenmesini taahhüt eden kıymetli evraktır. Keşideci tarafından düzenlenir ve muhatap tarafından kabul edilmesi durumunda geçerli olur.

Faktoring, özellikle KOBİ’ler (küçük ve orta büyüklükteki işletmeler) için finansman sağlanması ve nakit akışını düzenleme konusunda önemli bir finansal araçtır.

Bir kişinin(keşideci) diğer bir kişiye(lehtar) belirli bir tarihte ve belirli bir miktarda ödeme yapacağını taahhüt ettiği kıymetli bir evraktır. Genellikle borçların vadeli olarak ödenmesini garanti altına almak için kullanılır. Bono’da muhattap kavramı yoktur. Senedi düzenleyen taraf ve ödeme yapacak taraf keşideci, senet bedeli kendisine ödenecek olan taraf ise lehtar’dır. Bu nedenle keşideci senedi düzenlerken, ‘ödeyeceğim’ ifadesini kullanmaktadır.

Kambiyo senedi özellikleri şu şekilde sıralanabilir;

• Kambiyo senetlerinin takibi için icra ve iflas hukukunda özel takip unsurları bulunur.
• Geçerlilikleri sıkı şekil şartlarına sahiplerdir.
• Bir alacak hakkını içerir. Senetlerin düzenlenmesi ile alacak hakkı doğar.
• Senetlerin düzenlenmesine neden olan borç ilişkisinden bağımsız olarak senetler düzenlenir.
• Düzenlenen senetlerde borç ilişkisi yazılamaz.
• İbraz ve tedavül senetleridir.
• İmzaların ve beyanların bağımsızlığı ilkesi geçerlidir.
• Ödenmesi için senedin ibrazı gereklidir.
• Senedi imzalayanlar, kefil sıfatı ile imzalamış olsalar dahi müteselsil borçlu durumundadır.
• Ödemenin sırasında kıymetli evrakın, aslının ibraz edilmesi zorunludur.
• Kanunen emre yazılı senetlerdir.

Bono' veya 'Emre yazılı senet' ibaresi, senet metninde 'bono' veya 'emre yazılı senet' kelimeleri yer almalıdır. Kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi olmalıdır. Vade tarihi, ödeme yeri, lehtar, düzenleme yeri ve tarihi, düzenleyenin imzası gibi maddeleri bulunması gereken zorunlu unsurları olarak sıralayabiliriz.

Kambiyo senetleri, kanunen belirlenmiş şekil ve şartlara uyulması gereken, ticari hayatta sıkça kullanılan ve emre yazılı özellik taşıyan kıymetli evraklardır. Normal senetler ise; daha esnek düzenlenebilmektedir. Kişisel veya ticari borç ilişkilerini belirten ve genellikle emre yazılı olmayan belgelerdir.

Şekil Şarta uygun olmaması
Eksik veya yanlış bilgi, senedi geçersiz kılacağı için, dikkatle düzenlenmesi gerekmektedir. Aynı zamanda keşide, vade ve ödeme tarihlerinin yanlış ve eksik yazılması senedin geçerliliğini etkilemektedir.

Ciro ve Devir İşlemleri
Senedin devri sırasında ciro hataları yapılabilmektedir. Usulüne uygun devredilmemiş senetler ciro edilemez. Sahte veya taklit edilen imzalarla ciro edilmesi durumu hukuki sorunlar ortaya çıkaracaktır.

Ödeme Sorunları
Vade tarihinde ödeme yapılmaması, senedin tahsil edilmesini zorlaştırır. Alacaklı bu durumda hukuki yollara başvurmak zorunda kalır. Çeklerde sıkça karşılaşılan durum, karşılıksız olmasıdır. Bu durumda çekin tahsil edilebilmesi için cezai ve hukuki işlemler başlatılabilir.
Poliçelerde ödeme yapılmaması durumunda, protesto işlemi başlatılması gerekebilir.

Hukuki bilgilerin eksikliği
Tarafların hukuki bilgiler tarafından yetersiz olması, senet düzenlenmesi ve tahsili konusunda hatalara yol açacaktır. Aynı zamanda yanlış bilgilendirmeler, yanlış işlem yapılmasına neden olur.

Sahtecilik ve Dolandırıcılık
Özellikle çeklerde, borçlunun ödeme yapmamak amacıyla dolandırıcılık girişimlerinde bulunması ile sıkça karşılaşılabilir. Senetlerde de sahte olarak düzenlenmesi ve imzalanması dolandırıcılığa yol açmaktadır.

Karşılaşılacak sorunlara çözüm olarak dikkatli düzenleme, Hukuki danışmanlık hizmeti almak, Ciro ve devir işlemlerinin doğru şekilde usule uygun yapılmasına özen göstermek, ödeme takiplerinin sıkı bir şekilde yapılması, eğitim ve bilgilendirmelerin doğru bir şekilde yapılması gibi alınacak önlemler, sık karşılaşılan bu durumları minimize edilmesine yardımcı olacaktır.