Çek Nedir? Nasıl Yazılır?

Çek, günlük yaşamda ve ticaret dünyasında sıkça kullanılan ödeme araçlarından biridir. Bir finans kuruluşu aracılığıyla ödeme yapılmasını sağlayan hem bir ödeme taahhüdü hem de bir borç ilişkisini yasal hale getiren kıymetli bir evraktır. Türk Ticaret Kanunu ve Çek Kanunu çerçevesinde düzenlenir ve yasal olarak güvence altındadır.
Günümüzde işletmeler, ellerindeki vadeli çekleri nakde çevirmek amacıyla faktoring hizmetlerine başvurmaktadır. Faktoring şirketleri, çeklerin vadesini beklemeden işletmelere finansman sağlayarak hem likidite ihtiyacını karşılar hem de tahsilat riskini üstlenir. Bu nedenle çek, nakit ihtiyacını yönetmenin önemli bir yolu haline gelmiştir.

İş dünyasında çek ve senetler, güvenli ödeme ve borç ilişkilerini yazılı hale getirmek için kullanılır. Ancak bu iki belge arasında önemli farklar vardır.

Çek, banka teminatlı ve daha hızlı tahsil edilebilen bir araçken; senet, vade sonunda ödenecek bir borç belgesidir. Kullanım amaçları farklı olduğu için ticari ilişkilerde hangisinin tercih edileceği ihtiyaca göre değişir.

Çek, hem resmi hem de finansal bir belge olduğu için bazı zorunlu bilgileri içermesi gerekir. Çekin doğru ve eksiksiz bir şekilde düzenlenmesi, geçerliliği ve tahsil edilebilirliği açısından son derece önemlidir. Eksik ya da yanlış doldurulmuş bir çek geçersiz sayılabilir veya hukuki sorunlara yol açabilir. Aşağıda çek yazma sürecini adım adım açıklıyoruz:

1. Keşide Tarihi
Çekin üzerinde yer alan tarih, düzenlenme zamanını belirtir ve hukuki geçerlilik açısından önemlidir. Bu tarih sol üst köşeye gün/ay/yıl formatında yazılmalıdır. Belirtilen tarihten önce ödeme işlemi yapılamaz. Bu nedenle tarih kısmı açık, okunaklı ve silinmeyecek şekilde doldurulmalıdır.

2. Lehtarın Adı
Çekin düzenlendiği kişi ya da kurumun ismi eksiksiz ve doğru şekilde yazılmalıdır. Gerçek kişiler için ad-soyad, tüzel kişiler için ise ticaret sicilinde yer alan unvan esas alınmalıdır. Eksik ya da hatalı yazılan bilgiler, belge tahsil edilirken sorun yaratabilir. Lehtarın adı veya unvanı tam olarak belirtilmelidir.

3. Tutarın Yazımı
Tutar hem rakamla hem de yazıyla yazılmalıdır. Aralarında fark varsa yazıyla belirtilen kısım esas alınır. Yazıyla yazılan tutarın başı ve sonu çizgiyle kapatılmalı, kuruş kısmı da eklenmelidir. Bu uygulama, belge üzerinde sonradan yapılabilecek değişikliklerin önüne geçmek için gereklidir.

4. Keşide Yeri
Düzenlendiği şehir ya da ilçe açıkça yazılmalıdır. Bu bilgi, gerektiğinde hangi yargı çevresinin yetkili olduğunu belirlemede dikkate alınır. Eksik veya yanıltıcı yer bilgisi, hukuki süreçlerde sorun doğurabilir. Bu nedenle, düzenleme yapılan yerin eksiksiz belirtilmesi gerekir.

5. Keşidecinin İmzası
Çekin geçerli sayılması için düzenleyenin ıslak imzası bulunmalıdır. İmzaların fotokopi ya da dijital yollarla eklenmesi geçerlilik sağlamaz. Bir kurum adına düzenlenmişse, sadece yetkili kişilerin imzası geçerlidir. Çift imza zorunluluğu varsa her iki yetkilinin de imzası yer almalıdır.

6. Banka Bilgileri
Çek yaprakları, düzenlendiği kuruma ait resmi belgeler olup üzerinde ilgili bankanın adı, şube bilgileri, hesap numarası ve çek numarası gibi bilgiler yer alır. Bu alanlar önceden basılmıştır ve değiştirilmemelidir.

Çeki düzenleyen kişi, bu bilgiler ile kendi bilgilerinin tutarlı olduğundan emin olmalıdır. Uygunsuzluk durumunda ödeme veya tahsil sürecinde gecikme ve geçersizlik gibi sorunlar yaşanabilir.

Ekstra Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Boş alanlar çizgiyle kapatılmalıdır. Böylece sonradan bilgi eklenmesi engellenir.
• Kurşun kalem ya da silinebilir kalemle yazı yazmak yasaktır. Tükenmez veya dolma kalem kullanılmalıdır.
• Yanlış yazım durumunda, çek yaprağı iptal edilmeli ve yenisi kullanılmalıdır. Üzeri kazınmamalı veya silinmemelidir.
• Her çek yaprağı özeldir, fotokopi veya çoğaltılmış halleri geçersizdir.

Günlük hayatta ve ve ticarette ödeme güvenliği sağlayan çek, belirli hatalar yapıldığında geçersiz sayılabilir. Çek defteriyle düzenlenen belgede tarih ve keşide yeri mutlaka bulunmalıdır. Tutarın hem rakamla hem yazıyla aynı şekilde yazılması gerekir; iki tutar arasında fark varsa yazıyla belirtilen esas alınır. Lehdar adı yazılmadığında, çek ciro etmek veya cirolu çek örneği oluşturmak mümkün olmaz. İmzanın eksik ya da okunaksız olması çek sorgulama işlemlerinde sıkıntı yaratır. Üzerinde kazıntı veya silinti olan çekler geçersiz sayılabilir. Banka adı, şube ve hesap bilgileri net bir şekilde yer almadığında çek bedeli ödenmeyebilir. Vade tarihinin belirsiz kalması ise çek vade hesaplama ve tahsil süreçlerinde karışıklık yaratır. Çek kayıt defteri düzenli tutulmalı ve her çekin bir örneği saklanarak olası sorunların önüne geçilmelidir. Doğru düzenlenmeyen çekler, hem hukuki hem mali açıdan ciddi risklere yol açabilir.

Çek kullanmak isteyen kişi ya da işletme, bankada vadesiz ticari hesap açtırmalıdır. Banka, hesap sahibinin mali geçmişini ve kredi sicilini inceler. Çek defteri talebinde bulunanın düzenli gelir beyan etmesi ve çek sicilinde olumsuz kaydı bulunmaması önemlidir. Banka onayından sonra belirlenen limit doğrultusunda çek defteri hazırlanır.
Çek defteri tesliminde banka, çoğu zaman teminat ya da bloke tutar talep edebilir. Bazı durumlarda çek bedeli kadar hesapta bakiye bırakılması gerekebilir. Çek sorgulama süreçlerinde güvenilirlik açısından bu uygulama önem taşır.
İlk kez çek defteri alacaklar, banka tarafından verilen çek örneği üzerinde nasıl doldurulacağı konusunda bilgilendirilir. Çek kayıt defteri tutulması ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi açısından faydalıdır. Çek ciro etmek veya cirolu çek örneği düzenlemek isteyenler de çek defterini mutlaka bankadan temin etmelidir.
Çek vade hesaplama, çek bedeli düzenleme ve çek sorgulama gibi işlemler için bankaların sunduğu dijital hizmetlerden de yararlanmak mümkündür. Doğru hazırlanan bir çek defteri, ticari ilişkilerde güvenin temelini oluşturur.

Çek cirolama, çeki elinde bulunduran kişinin alacak hakkını başka birine devretmesidir. Ticari işlemlerde nakit yerine geçen bu yöntem, ödeme kolaylığı sağlar.
Cirolama işlemi için çekin arka yüzüne devredenin imzası atılır ve yeni lehdarın adı yazılabilir. Ad soyad belirtilmesi çek sorgulama ve tahsilat süreçlerinde güvenlik sağlar. Bazı durumlarda ‘emre yazılı’ ibaresi çekin devrini kolaylaştırır.
Çek defteri kullanan işletmeler, cirolama yaparken çek kayıt defteri üzerinde de işlem notu düşmelidir. Çek bedeli, ciro işlemi tamamlandığında yeni hak sahibine geçer. Vade hesaplama ya da tahsil işlemleri artık çeki elinde bulunduran kişinin sorumluluğundadır.

Doğru yapılan cirolama, ticari ilişkilerde güveni artırır ve nakit akışını hızlandırır.

Faturalı çeklerinizi vadesinden önce, QNB Faktoring ile nakde çevirebilirsiniz. Böylece işletmenizin finansal döngüsünü hızlandırabilir, ödemelerinizi güvenle planlayabilirsiniz.